Eeuwen van afscheid in Elburg:van grafkelder tot hedendaagse begraafplaats

Een eerder artikel in deze krant verhaalde over een groep vrijwilligers, die in Elburg met zorg en toewijding oude grafmonumenten restaureren. Een van de initiatiefnemers is Anton van Wezep. Deze keer vertelt hij over begraven door de eeuwen heen in de gemeente Elburg.

“In de gemeente is in de loop de eeuwen op diverse plaatsen begraven. Een van de bekendste begraafplaatsen ligt aan de Nunspeterweg. De aanleiding om deze in te richten was een Koninklijk besluit dat bepaalde dat plaatsen met meer dan 1000 inwoners hun burgers niet meer in en rondom de kerk mochten begraven. Aanvankelijk werd voorgesteld een begraafplaats op het oosterbolwerk in te richten waar ook al de Joodse begraafplaats was. Daar waren diverse bezwaren tegen onder andere dat deze te dicht bij de bebouwde kom lag. Uiteindelijk werd gekozen voor een perceel grond aan de Nunspeterweg dat gekocht werd van Harmen Berghuis”, licht hij toe.
“De begraafplaats werd in april 1829, nu 196 jaar geleden in gebruik genomen en ingedeeld in klassen waarbij de eerste klas, het koor genoemd, in het midden lag. Later is de begraafplaats nog enkele keren uitgebreid zowel aan de voorkant (Nunspeterweg) als aan de achterkant. Vanaf 2009 mogen hier alleen nog in bepaalde graven bijzettingen plaatsvinden.”

Doornspijk

Ook de voormalige Gemeente Doornspijk moest na aanleiding van het eerder genoemde Koninklijk besluit een begraafplaats inrichten. “In 1839 werd een stuk grond aan de Zuiderzeestraat groot 60 roeden en 17 ellen (6017m2) aangekocht van Hendrik Windhouder en Jan Fidder. De begraafplaats werd in 1842 in gebruik genomen. In 1935 komt er een verhoging en uitbreiding in het kader van de werkloosheidsbestrijding. Van 1959 tot midden jaren 80 werden veel Doornspijkers begraven op de begraafplaats aan de Bovenweg. In het begin van de jaren 80 komt er alsnog een uitbreiding aan de Zuiderzeestraatweg, zodat Doornspijkers weer in hun eigen dorp begraven konden worden.”

‘t Harde

Door nogal een sterke uitbreiding van ’t Harde ontstond ook daar behoefte aan een eigen begraafplaats. “Na de aankoop van een perceel grond aan de Bovenweg werd deze in 1959 in gebruik genomen. Na de gemeentelijke herindeling in 1974 werden daar ook veel Elburgers begraven en groeide deze uit tot de grootste begraafplaats van Elburg. Door een dreigend plaatsgebrek werd in 1992 een achterliggend bosperceel van de heer Herkert aangekocht voor uitbreiding. Voor de gemeentelijke herindeling vielen de bewoners ten oosten van de Eperweg onder de gemeente Oldebroek en werden ook in Oldebroek begraven Dit deel van ’t Harde behoort nu tot de gemeente Elburg. Ook de begraafplaats in Oosterwolde behoorde vroeger tot de voormalige gemeente Doornspijk en valt nu onder de buurgemeente Oldebroek.”

Toen de begraafplaats aan de Nunspeterweg vol was, ontstond de behoefte aan een nieuwe begraafplaats voor de kern Elburg. In 1998 werd na de nodige voorbereidingen de begraafplaats aan de Oostelijke Rondweg in gebruik genomen.

Joodse Begraafplaats

De Joodse Begraafplaats bevindt zich op het oostelijke bolwerk van de wallen. De oudste van de 108 grafstenen dateert uit 1768. “Vermoedelijk zijn er ook al eerder Joodse mensen begraven. De begraafplaats was oorspronkelijk omgeven door een heg. In 1843 is er voor het eerst een stenen muur omheen geplaatst.” Een plaquette naast de ingang besteed aandacht aan de 21 Joodse Elburgers die in de oorlog in de kampen zijn omgekomen. Sinds de Tweede Wereldoorlog heeft de begraafplaats een monumentaal karakter. Er vinden geen bijzettingen meer plaats.

“In een verder verleden vonden ook op diverse andere plaatsen begrafenissen plaats. De oudst bekende plaats is rondom de voormalige kerk van Tornspieck aan de Veldweg. Deze kerk -ontstaan omstreeks het jaar 1000-  is tot 1825 de kerk van Doornspijk. In dat jaar werd ze verwoest door een storm ook wel de vergeten stormvloed genoemd.

Bij het ontstaan van Elburg werd er al spoedig een kapel binnen de toenmalige bebouwing gebouwd in de buurt van de Oude Kerkhofsweg. Rondom deze kerk werden de eerste mensen begraven die zich Elburgers noemden. Tussen de Ellestraat-Gasthuissteeg en de Noordelwalstraat heeft vroeger het Heilige Geestgasthuis gestaan. Daar werden passanten opgevangen nog voordat de huidige vesting werd gebouwd. Regelmatig overleden deze passanten ter plaatse en werden in de tuin van het Heilige Geestgasthuis begraven. Na de bouw van de Vesting Elburg werd vrij snel begonnen met de bouw van de Grote of Sint Nicolaaskerk zoals wij die nu nog kennen. Tot 1829 toen de begraafplaats aan de Nunspeterweg in gebruik werd genomen werd in en rondom de kerk begraven. Ook werd in deze periode het Agnietenklooster gebouwd. Tot aan de reformatie. (Elburg kiest in 1772 definitief voor de gereformeerde religie) werden de bewoners van dit klooster in de kloostertuin begraven.”

Grafkelders

In de gemeente Elburg zijn nog twee grafkelders bekend. De oudste ligt op het landgoed Zwaluwenburg en dateert uit 1379. “Het echtpaar van Heusden kreeg toestemming om er een grafkelder te bouwen en werd er in 1987 en 2013 begraven. De tweede grafkelder ligt op het terrein van de Johannahoeve Brandweg 9 in ‘t Harde. De eigenaar W.A.de Jongh en zijn vriendin werden er in respectievelijk 1940 en 1960 begraven.”

Bronnen: nummer 89 van Arent thoe Boecop en Online-begraafplaatsen.nl