Vrijwilligers restaureren grafmonumenten in Elburg

Elf leden van oudheidkundige vereniging Arent thoe Boecop komen elke laatste zaterdagochtend van de maand bij elkaar op de Oude Algemene Begraafplaats aan de Burchtstraat in Elburg. Samen renoveren en restaureren zij verwaarloosde grafmonumenten. Niet alleen worden de grafstenen gereinigd, maar ook worden teksten via een speciale techniek weer leesbaar gemaakt. De werkgroep bestaat onder meer uit meesterschilders en vakmensen op het gebied van natuursteen .

De aanleiding tot het renoveren van de grafmonumenten was de herdenking op 4 mei in 2020. Bij de voorbereiding voor deze herdenking constateerden enkele leden van Arent thoe Boecop dat de meeste graven er verwaarloosd bijlagen. Dat motiveerde initiatiefnemers Wim van Triest, Willem van Norel en Anton van Wezep om de betreffende grafmonumenten op te knappen. “Tijdens deze activiteiten realiseerden we ons dat er veel historische en waardevolle grafmonumenten verloren dreigden te gaan. De meeste teksten op de grafzerken waren niet meer leesbaar, andere grafstenen lagen in stukken op de grond”, vertelt Anton van Wezep. “Deze situatie was voor ons aanleiding om een werkgroep op te richten. We zijn met z’n zessen begonnen, maar inmiddels is de groep uitgegroeid naar elf personen.” 

In de afgelopen jaren zijn er al veel grafmonumenten opgeknapt, meestal op verzoek. “Voor de grafstenen die we op verzoek van familieleden opknappen wordt een vrijwillige bijdrage gevraagd waarmee we de benodigde materialen kunnen aanschaffen. We gaan maandelijks aan de slag, maar geregeld worden monumenten ook tussendoor afgemaakt.”

Recentelijk heeft de werkgroep een bijdrage gekregen van de Lionsclub Elburg Oldebroek. Met het geld werd een hogedrukspuit gekocht, waarmee het schoonmaken van de grafstenen aanzienlijk versneld wordt. “Bijna alle grafstenen hebben een sterk vervuilende groene aanslag en veel schimmelvorming. Eerst worden deze meerdere keren bespoten met een biologisch schoonmaakmiddel, waarna we ze schoonmaken met een borstel of de hoge drukspuit. Vervolgens kunnen de letters opnieuw geschilderd worden. Hierbij gebruiken we doptechnieken bij teksten die verhoogd liggen. Bij verdiept liggende letters schilderen we ze met een penseel in. Bij marmeren stenen met ingegraveerde letters kunnen we deze ruw inschilderen waarna vervolgens de overtollige verf wordt verwijderd.”

De begraafplaats

Vroeger werd in Elburg in en om de kerk begraven. Na de Franse tijd werd besloten dat de plaatselijke overheid speciale begraafplaatsen op bepaalde afstand buiten de bebouwde kom moest aanleggen. Tegenwoordig zijn de toen aangelegde begraafplaatsen -in de meeste gevallen- geheel ingesloten door woningbouw. “Oorspronkelijk lag de ingang aan de Nunspeterweg, later aan de Burchtstraat. De begraafplaats is omringd door een hoge rij bomen, hetgeen voor veel schaduw zorgt waardoor de grafmonumenten extra snel groen worden. Er wordt hier af en toe nog iemand begraven. Het gaat dan om personen die er de laatste rustplaats vinden bij zijn of haar partner, die daar al eerder is begraven.”

Ook in Doornspijk is twee jaar later een werkgroep van Arent thoe Boecop actief geworden; op de begraafplaats aan de Zuiderzeestraatweg. De leden van beide werkgroepen werken al een aantal jaren met veel enthousiasme aan het herstel van deze historische en unieke begraafplaatsen.

Enkele bijzondere graven

“Vroeger konden arme mensen geen grafstenen betalen en werd er door de plaatselijke timmerman en schilder een houten grafmonument gemaakt. Bij aanvang van onze activiteiten stond er als enige houten monument het sterk verwaarloosde grafmonument van Aaltje van de Wetering (1903-1924). We hebben deze samen met het VMBO Oosterlicht deels vernieuwd en opnieuw geletterd.”

De overgrootouders Brand Doornewaard en Driesje van de Rozenberg van zowel werkgroepleden Willem van Norel en Anton en Wim van Wezep en hun oudtante Hendrikje (1879-1968), die op de grafsteen de naam Doornweerd draagt.

“De overgrootvader van de landelijk bekende predikantenbroers Nico en Carel ter Linde, was muziekleraar en tevens organist in de Grote Kerk in Elburg. Oorspronkelijk ongelovig. Getroffen door een preek van een regionale zendeling is hij tot geloof gekomen met als gevolg, dat zijn achterkleinzonen dominee zijn geworden. Op de grafsteen is een prachtig muziekinstrument afgebeeld. De familie heeft inmiddels al meerdere keren het graf bezocht.”

K. Veninga was notarisklerk en na de oorlog een periode waarnemend burgemeester van Elburg. Kort daarna is hij plotseling overleden. “Wij hebben zijn kinderen kunnen opsporen die door omstandigheden niet op de hoogte waren van het bestaan van het graf. De hele familie heeft het opgeknapte graf bezocht.”