Ingezonden: Ze zijn terug en niet teruggefloten (|De Jazzpolitie 1993)

Ik heb jonge mensen meegenomen naar de slagvelden van Ieper. Verteld waartoe nationalisme, vijanddenken en massale gehoorzaamheid kunnen leiden. Ik heb in Auschwitz Birkenau gestaan, gesproken maar vooral gezwegen. Daar paste geen college meer. 

Als historicus weet ik dat geschiedenis zich niet simpelweg herhaalt. Maar ik weet ook dat zij ons waarschuwt. 

En wat ik nu zie, verontrust mij. 

Regenboogvlaggen die inzet worden van politieke strijd. Buitenlanders, homoseksuelen en andere minderheden die steeds gemakkelijker tegenover ‘ons’ worden geplaatst. Politici die zich laten fotograferen in militaire kledij, met een kalasjnikov in de hand. Openlijk sympathiseren met autoritaire en nationalistische regimes. Alsof politiek geen bestuur meer is, maar strijd.  

Het wordt nog gevaarlijker wanneer die strijd loont. Wanneer angst stemmen oplevert, verdeeldheid en aandacht genereert en het aanwijzen van een tegenstander persoonlijk politiek gewin brengt. Dan wordt polarisatie geen ongewenst gevolg meer, maar een verdienmodel voor macht. 

Fascisme verschijnt niet plotseling uit het niets. Het zoekt een voedingsbodem. In angst en afkeer, maar ook in mensen die eraan wennen, het toejuichen of denken dat het zo’n vaart niet zal lopen.  

Later vragen we aan onszelf, net als ik in Ieper en Auschwitz,  bij monumenten en massagraven: waarom greep niemand in? Waarom bleef het alleen stil en sprak er niemand. 

Maar geschiedenis wordt niet alleen geschreven door degenen die schreeuwen. Ook door degenen die applaudisseren, zwijgen — en stemmen. 

Ze zijn terug. Wanneer fluiten we ze terug? 

‘t Harde 
Edwin Vonk.