Zorgzakboek is brug naar dialect: Veluwse variant dankzij Susanne Braamburg uit ‘t Harde

Eerste hulp bie plat praoten. Dat is de alles verklarende titel van een zorgzakboekje, een handige vertaalgids Nederlands-Veluws voor verzorgenden. Het eerste exemplaar ervan werd afgelopen week uitgereikt.

Dick van der Veen

Het is een initiatief van het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (ECAL), dat sinds enkele jaren de aandacht ook op de Veluwe heeft gericht. ECAL nam het idee over van een Duits echtpaar, dat het zorgzakboekje Platt Batt uitbracht. Er was al een Achterhoekse vertaling. Dankzij Susanne Braamburg uit ‘t Harde, student aan de Rijks Universiteit Groningen, die stage loopt bij ECAl, is er nu ook een Veluwse variant. De Duitse teksten werden bewerkt door Diane Abbink en Marije Stomps van het Erfgoedcentrum; vier mannen uit de regio gaven er een Veluwse draai aan

Vooral in coronatijd, toen bewoners van verzorgingshuizen in de moeilijkst denkbare omstandigheden alleen nog contact hadden met verplegenden, kwam het probleem van mensen die elkaar niet verstaan, schrijnend aan het licht. Daarvoor al was het ECAl ervan overtuigd dat het dichten van de kloof tussen ouderen die alleen de streektaal beheersen en met name jongere verzorgenden, die het dialect niet verstaan/spreken, een usance is.

Het boekje verklaart basisbegrippen en zorguitspraken vanuit het Nederlands in het Veluws. In feite is er geen Veluws op zich, maar is het een paraplu voor allerlei lokale eigenheden met vooral een groot verschil tussen het oostelijke en het westelijk deel ervan. Een boekje in handig zakformaat dat zich niet alleen richt op woorden en uitdrukkingen voor het fysiek, maar ook op alledaagse zaken. Onderverdeeld in begroeting, weerpraat, lijf en verzorging, lichaamsverzorging, eten en drinken, activiteiten, slapen, tijd, familie, vertel eens, Veluwse uitdrukkingen.

Marije Stomps, streektaalfunctionaris van het ECAL, wijst er op dat in coronatijd de belangstelling van mensen voor hun vertrouwde omgeving sterk is gegroeid. “We hebben in de Achterhoek ervaren dat medewerkers in de zorg het fijn vinden om cliënten met behulp van het zakboekje beter op hun gemak kunnen stellen. In de Achterhoek hebben we actueel zorg gesprekskaarten ontwikkeld om zo met inwoners aan de praat te raken. Dat kan zich uitstrekken naar bibliotheken. Mensen die niet uit de streek komen en aangeven erbij te willen horen. Dat kan ook op de Veluwe.”

Ellen kroon uit ’t Harde nam namens WZU Veluwe het eerste boekje in ontvangst. Zij groeide op in Oldebroek. Er werd bij haar thuis plat gesproken, maar haar ouders voerden haar in het Nederlands op. Inmiddels maakte ze zich zelf het dialect (een beetje) eigen, omdat ze merkte dat het bij sommige cliënten de deur opent om verder in gesprek te komen. Gisteren, maandag, heeft ze het boekje onder het toeziend oog van Omroep Gelderland voor het eerst bij een cliënt thuis gebruikt.

Geïnteresseerde instellingen kunnen het aanvragen via 0314-787078.