Van mijnklok naar rookkast: beleef het visserijverleden van Elburg

Vestingstad Elburg herbergt veel bezienswaardige en interessante musea. Twee musea die specifiek het markante visserijverleden van de stad belichten zijn De Visafslag aan de haven en De Palingrokerij in de Rozemarijnsteeg. Beide zijn kleinschalig van opzet, maar zeker niet minder boeiend dan de grotere musea in de stad. Enthousiaste vrijwilligers vertellen met passie over kuilnetten en kubben, over spreuken op vooronderdeurtjes, over venten met paard en huifkar en over de impact van de afsluiting van de Zuiderzee. Een bezoek aan beide musea staat garant voor een bijzondere beleving in een unieke setting.

Hanneke Bloemendaal

Zo’n twintig vrijwilligers sloegen in 1985 de handen ineen en braken plank voor plank af van een ‘schuur’ die bij boer Spijkerboer in Elburg op het erf stond. “De schuur bleek de voormalige visafslag te zijn”, vertelt historicus Willem van Norel. “De inpoldering van de Zuiderzee en de aanleg van Oostelijk Flevoland in 1956, was de doodsteek voor de visserij in Elburg. De Visafslag sloot op 1 mei 1958 de deuren en het gebouw werd verkocht aan de heer Spijkerboer.” Na de herontdekking van het gebouw door Van Norel, werd het aangekocht door Oudheidkundige Vereniging Arent thoe Boecop, afgebroken en weer opgebouwd aan de haven. Sinds die tijd fungeert het als museum en herbergt een schat aan informatie, attributen en verhalen over het visserijverleden van Elburg.

Blikvanger is de nog steeds werkende afmijnklok. Bezoekers van de Visafslag mogen hier zelf ‘de vis kopen’. Dit zorgt voor een interactief en speels moment. “Van 1916 tot 1919 werd de visprijs bepaald door mondeling afmijnen: de prijs zakte totdat iemand ‘Mijn!’ riep. Dit leidde vaak tot onenigheid over wie de eerste was. In 1919 bracht de gemeente daar verandering in door een elektrische afmijnklok te introduceren. Deze hypermoderne aanwinst maakte het proces eerlijker en voorkwam ruzie, omdat de techniek feilloos registreerde wie het eerst drukte. Je kunt je voorstellen dat we heel blij waren dat we de originele afmijnklok van de voormalige groenteveiling van Elburg kregen aangeboden via de Flevohof. De klok heeft meer lampjes dan wij aan zitplaatsen hebben. Er zitten dus niet evenveel knopjes op de banken als er afslagpunten op de klok zitten. We hebben de nummers gebruikt, die nog het beste werkten.” Hij vervolgt: “Het is altijd leuk om te zien dat bezoekers fanatiek worden om als eerste de vis tegen een goede prijs te kopen. Druk je te vroeg dan heb je de vis te duur gekocht, druk je te laat, dan gaat een ander er mee aan de haal.”  De Visafslag is ook een officiële trouwlocatie van de gemeente Elburg.

Palingrokerij

Een bezoek aan de Visafslag is goed te combineren met een bezoek aan de Palingrokerij. Vanaf de haven is het circa vijf minuten lopen naar de Rozemarijnsteeg 25 waar de Palingrokerij is gevestigd in een historisch pand. Ook hier zijn het vrijwilligers die met passie de geschiedenis levend houden. “In 1935 was dit nog een stal, maar viskoopman Frank van Triest en zijn zoon Aart besloten er een rokerij van te maken. Er werden twee rookkasten gemetseld, gevolgd door nog twee zogeheten ‘hangen’ in 1942. Vanaf dat moment werd er voornamelijk haring, paling en makreel gerookt. Aart was zowel visroker als verkoper op markten. Na zijn overlijden in 1982, zette zoon Frank de rokerij voort. Vooral na zijn pensioen stak hij samen met zijn vrouw Mini veel energie in de rokerij.” In 2002 sloot de rokerij de deuren voor de verkoop. “In 2023 hebben we contact gezocht met Frank en Mini en onze plannen voorgelegd om het pand een museale bestemming te geven.” Het pand werd aangekocht door Oudheidkundige Vereniging Arent thoe Boecop en met behoud van authentieke elementen ingericht als museum. Tekstborden met foto’s, diverse originele attributen, aanvullende accessoires en de geur van gerookte zalm brengen het verleden weer tot leven. Een houten trap voert de bezoeker naar de eerste verdieping, waar het pronkstuk van de expositie staat: een minutieus schaalmodel van de botter EB 70 gemaakt door Lex Terpstra. Wie omhoog kijkt, ontdekt dat tussen de dakpannen de lucht zichtbaar is. “De regen valt meestal recht naar beneden, dus het blijft hier bijna altijd droog. In de winter hebben we wel een keer wat stuifsneeuw binnen gekregen.”

In juli en augustus zijn beide musea open van 14.00 tot 17.00 uur: de Visafslag van dinsdag tot en met vrijdag en de Palingrokerij op vrijdag en zaterdag. Beide musea zijn ook een aanrader voor een groepsuitje. Neem hiervoor contact op met Willem van Norel via willemvannorel56@gmail.com.