Sluipmoordenaar koolmonoxide: onzichtbaar en levensbedreigend

25 december 2025 om 14:35 Maatschappelijk

Koolmonoxide (CO) staat bekend als een sluipmoordenaar, omdat het gas onzichtbaar en geurloos is en bij inademing ernstige gezondheidsklachten kan veroorzaken. In Nederland overlijden jaarlijks gemiddeld vijf tot tien mensen aan koolmonoxidevergiftiging en worden honderden slachtoffers in het ziekenhuis opgenomen. Wat kun je doen om het te voorkomen? Aan de hand van documentatie van brandweer en EHBO zochten we het voor je uit.

Het werkelijke aantal slachtoffers ligt overigens waarschijnlijk zelfs vele malen hoger. Naar schatting van de Onderzoeksraad gaat het elk jaar om tientallen dodelijke incidenten. Dit komt doordat koolmonoxidevergiftiging vaak niet erkend en/of herkend wordt. De eerste klachten lijken namelijk veel op de bekende kwaaltjes die je ook ervaart bij griep, zoals hoofdpijn, duizelig, misselijkheid en braken.

In veel huishoudens hangen toestellen die werken op brandstoffen zoals aardgas of hout, waaronder de cv-ketel, het gasfornuis en de houtkachel. Tijdens het gebruik van deze apparaten kan bij onvolledige verbranding koolmonoxide (CO) ontstaan. Lekt dit gas weg door bijvoorbeeld een slecht aangesloten afvoerbuis of een kier in de installatie, dan kan het worden ingeademd. Koolmonoxide bindt zich ongeveer 230 keer sneller aan het bloed dan zuurstof, waardoor zuurstoftekort kan ontstaan met mogelijk dodelijke gevolgen. Het grote gevaar is dat het gas niet zichtbaar, ruikbaar of proefbaar is; daarom staat koolmonoxide bekend als de sluipmoordenaar.

Het risico beperkt zich niet tot verouderde toestellen. Ook bijna de helft van alle koolmonoxidevergiftigingen wordt veroorzaakt door nieuwe cv-ketels. Preventie is daarom essentieel. Een koolmonoxidemelder kan tijdig waarschuwen voor de aanwezigheid van dit levensgevaarlijke gas en is daarmee van groot belang in huis.

Bij hoge concentraties koolmonoxide verergeren de klachten en kan bewusteloosheid optreden. In ernstige gevallen kan iemand in coma raken en overlijden. Treden deze symptomen gelijktijdig op bij meerdere personen in dezelfde ruimte, dan is extra waakzaamheid geboden. De ernst van de klachten kan per persoon verschillen: waar de één slechts hoofdpijn ervaart, kan een ander al buiten bewustzijn raken.

Ook signalen in huis kunnen wijzen op koolmonoxide, zoals beslagen ramen of vlammen van fornuis of geiser die niet blauw, maar oranje of geel kleuren en hoger en onrustiger branden.

Bij een vermoeden van koolmonoxidevergiftiging is direct ingrijpen noodzakelijk. Waarschuw onmiddellijk alle aanwezigen en zorg dat iedereen zo snel mogelijk de ruimte verlaat om frisse lucht in te ademen. Verspil geen tijd aan het zoeken naar de oorzaak, maar breng eerst iedereen in veiligheid. Ga daarna direct naar buiten; bij hoge concentraties kan binnen enkele minuten bewusteloosheid of overlijden optreden.

Bel vervolgens 112. De meldkamer zal verdere instructies geven. Gaat het om een mogelijke vergiftiging bij iemand anders, denk dan altijd eerst aan de eigen veiligheid en ga niet naar binnen, ook niet met bijvoorbeeld een doek voor je mond en neus: dit biedt geen bescherming. Bel in dat geval eveneens direct 112. Kijk als eerste of je symptomen kunt herkennen. Maar wacht niet te lang met actie ondernemen. Waarschuw direct eventuele andere aanwezigen.

Koolmonoxidemelders

Waar rookmelders meestal aan het plafond worden bevestigd, gelden er voor koolmonoxidemelders weer heel andere voorschriften. In een ruimte waar een mogelijke bron van koolmonoxide aanwezig is, zoals bij de open haard in de woonkamer, moet de melder op het plafond binnen drie meter komen van de mogelijke bron. In een slaapkamer zit dat weer anders, daar moet een melder op ademhoogte.
Op https://www.brandweer.nl/onderwerpen/koolmonoxidemelder-waar-hang-je-die-op/ vind je meer informatie waar in welke ruimte de melder moet komen te hangen.

Controleer regelmatig of de koolmonoxidemelder goed functioneert, volgens de richtlijnen van de leverancier.
Koolmonoxidemelders hebben een beperkte levensduur en moeten na enkele jaren worden vervangen. Noteer bij plaatsing zowel de plaatsings- als de vervangdatum met watervaste stift op de voorzijde van het apparaat.

Koolmonoxide bindt zich ongeveer 230 keer sneller aan het bloed dan zuurstof