‘Het leek of er wolken van rook kwamen aandrijven’

Mariëlle Bos van het Noord-Veluws Archief (NoVA) bespreekt in deze rubriek maandelijks een wisselend onderwerp uit de gemeenten Nunspeet, Elburg of Oldebroek.

“Als de wind uit noordwestelijke richting kwam, en het al een paar dagen droog was. Nou, dan kon men zich wel op visite voorbereiden. We zagen ze dan al over het water naderen. Het gaf altijd de indruk alsof er wolken van rook aan kwamen drijven, schuivende over het water en het land. Zich verheffende als spookachtige levende wolken.”

Zo staat opgetekend in een enquête, ingevuld in het voorjaar van 1937. De enquête was naar de gemeente Doornspijk gestuurd door de ‘Commissie inzake de Muggenplaag’. De vragenlijst werd ingevuld door de schoolmeester van Noordeinde, waarschijnlijk omdat Noordeinde pal aan het water lag en veel hinder ondervond van muggenplagen.
Het afsluiten van de zee bracht een verandering te weeg in de ecosystemen. De verandering van zout water naar brak water bleek ideale omstandigheden voor muggen te creëren. Na het voltooien van de Afsluitdijk in 1932 rukten ze dan ook op: de Zuiderzeemuggen.
Zij zetten hun eitjes af op de bodem van het zoete IJsselmeer. Door de overgang was er eveneens sprake van een verstoring in de visstand. Met andere woorden: de larven die uit de eitjes kwamen, hadden weinig tot geen natuurlijke vijanden. Met warm weer kwamen de verpopte larven massaal uit tot muggen. Het gevolg: enorme zwermen.

Voorheen had men vrijwel nooit last van muggenplagen, blijkt uit de vragenlijst. “Neen, voor ons zover bekend tenminste. Wel waren er soms wat veel muggen, doch dit trok de aandacht niet.” In 1934 begonnen de plagen en duurden nog lang voort. Toch duurt het twee jaar voor er stappen werden ondernomen. In juli 1936 wordt de ‘Commissie inzake de Muggenplaag’ opgericht. Deze krijgt de taak om de plagen te onderzoeken. In de dorpen en steden aan de oude Zuiderzeekust was het elke lente en zomer raak.
De krant schreef in 1936: “Nauwelijks is de lente weer in het land, of het lééft weer van de muggen aan de oevers van het IJsselmeer. (…) Ze steken niet maar ze zijn door hun ontzaglijk aantal zeer hinderlijk.”

De muggenplagen hadden grote gevolgen voor de verkeersveiligheid. “Rijdende per fiets over de dijk van Elburg naar Noordeinde, of omgekeerd, kon men uit zijn ogen bijna niet zien”. Eveneens raakte het drinkwater vervuild.
Een andere reactie op de muggen waren ‘reusachtige aantallen spinnen’.

Ter bestrijding van de muggen werden gifgaskaarsen geplaatst met een mix van titaangas en kabligas. In de rook daarvan zouden muggen volledig ondergaan, terwijl het voor mensen niet schadelijk was, schreef de Elburger Courant. Maar de proef mislukte jammerlijk, de muggen trokken zich er niks van aan. Er werd werk gemaakt van een beter evenwicht in de visstand. Zo werd de grootte voor het vangen van paling 28 centimeter, terwijl voorheen 25 centimeter was. Een werkelijke oplossing voor de muggenplagen is nog altijd niet gevonden. Het beste is een goed evenwicht in de visstand. Nog steeds komen er af en toe muggenplagen voor op het IJsselmeer.