Rubriek 80 jaar vrijheid: ‘De Canadezen kwamen met tanks over de IJssel en deelden chocola en brood uit’

Persoonsbewijzen van zijn ouders en zichzelf, distributie stamkaarten, complete bonnenboekjes en een vergunning tot overtocht over de rivier de IJssel daterend uit de Tweede Wereldoorlog. Helmig Kragt uit Noordeinde tovert ze allemaal uit een lade, die vol ligt met documenten en foto’s. “Ik ben nieuwsgierig van aard en heb een passie voor historie”, licht hij toe. “Tijdens het opruimen van de spullen van mijn ouders, heb ik gezorgd dat de lade met onder andere genoemde documenten bewaard is gebleven.” Tijdens de oorlogsjaren woonde de inmiddels 90-jarige in De Roskam, een buurtschap tussen Kampen en Kamperveen. Hij was de oudste van negen en beleefde er, ondanks de oorlog, een fantastische jeugd.

Hanneke Bloemendaal 

“Vlak voor het uitbreken van de oorlog was mijn vader als dienstplichtig militair gelegerd in Tiel. Ze moesten, toen het oorlog dreigde te worden, de Duitsers beletten om de Waal over te steken. Ik herinner me dat als hij met verlof thuiskwam, hij wel eens kuch meebracht. Een zurig smakend brood uit het leger. Later in de oorlog smaakte het brood ook zo. Na de overgave kwam hij weer naar huis en hervatte zijn werk als waterschapsbeambte. In de loop van de oorlogsjaren vonden er diverse razzia’s plaats en mijn vader en andere mannen, die niet te werk gesteld wilden worden in Duitsland, vluchtten dan naar ‘zee’, de voormalige Zuiderzee, om zich te verstoppen in de rietvelden of op de zolder van een gemaal. Op een dag was er een zo plotselinge razzia dat hij niet weg kon komen: hij dook razendsnel onder de tafel; een soort werkbank met een lang kleed erover. De Duitsers stonden op een gegeven moment zo dichtbij, dat hij hun broekspijpen kon aanraken. Dat was heel spannend. Ze hebben hem gelukkig niet ontdekt.” Hij laat een oud document zien: “Vlak na de oorlog kreeg mijn vader deze vrijstelling, vanwege zijn beroep, om de IJssel te mogen oversteken. Waarom de vergunning alleen gold van 14 mei tot en met 31 mei 1945 weet ik niet.” 

Hij vertelt verder: “Ik was de oudste van 9 kinderen. Ik herinner me nog dat ik met mijn jongste zusje aan de hand wandelde onder de lindebomen. Zij is helaas op 2-jarige leeftijd overleden aan een longontsteking. Als kinderen gingen we lopend naar school, die stond aan de Hogeweg, we kregen de instructie mee dat als we vliegtuigen hoorden en het gevaarlijk leek te worden, we een greppel of slootkant in moesten duiken. Dat is een paar keer gebeurd. In de lente gingen we voor schooltijd eieren zoeken. We sloegen dan met een stok op het riet, dan vloog de moedereend weg. We haalden de eieren uit het nest en lieten ze in het water zakken om te kijken of ze bleven drijven. Dan waren ze bevrucht. Soms was het kielekiele, maar dan namen we ze toch mee. We verstopten ze ergens en haalden ze na schooltijd op. Mijn moeder bakte ze dan in een grote pan. Grutto-, mussen- en ekstereieren waren ook welkom. Soms gingen we ook snoeken strikken. Mijn vader had ook een moestuin, honger hebben we niet gehad in de oorlog. Mensen uit andere delen van het land wel. Er kwamen steeds meer trekkers uit het westen, met allerlei voertuigen, op zoek naar voedsel. Mijn moeder zei dan ‘ga de boer op voor aardappels, dan zal ik ze koken.’ Ze kookte ze vervolgens in een enorme teil. Eén van hen, Ella Rosing, bleef bij ons en hielp mijn moeder in de huishouding. Met een groot gezin was er altijd wel iets te doen. Haar vriendin verbleef bij de buren.” Hij mijmert: “Frappant eigenlijk dat we haar na de oorlog nooit meer hebben gezin. Misschien omdat mijn moeder nogal bazig was.”  

Het gezin is ook 1 tot 2 weken geëvacueerd geweest en werd bij een boer verderop ondergebracht. “Wat was het geval, in de Roskam bevond zich een munitiedepot van de Duitsers. Ze waren heel bang dat de Engelsen dat zouden ontdekken en dat het hele dorp de lucht in zou gaan bij beschietingen. Gelukkig is dat niet gebeurd. Wat ik me ook nog goed herinner, is dat er een keer bij een beschieting een kogel precies door de bezemsteel ging, die bij ons in het kippenhok stond. Een jongen verderop, van Fransman, is bij een beschieting om het leven gekomen. Er was ook een NSB-commandant, die sliep niet bij zijn manschappen, maar bij ons tegen de hooiberg aan. Geflankeerd door twee herdershonden. Later realiseerde ik me wat een lafbek het was, dat hij nooit bij zijn manschappen ging slapen.”

De bevrijding staat in zijn geheugen gegrift. “Het was een fantastisch feest. De Canadezen kwamen met tanks over de IJssel. Ze deelden chocola en brood uit. Hele aardige jongens. Ze bleven wel een week of twee in De Roskam. Daarna trokken ze via Oosterwolde richting de Veluwe.”